Say gra Beethovena

Kultura? Nie słodzę.

Jak (i czy) muzykują Polacy. Rozmowa z Mateuszem Migutem

Chłopecki o młodym Albanie

Skrzypkowie marnotrawni, czyli jak altówka wróciła do łask

Jutrzenka skrzypka – rozmowa z Januszem Wawrowskim

Język muzyczny Lutosławskiego

Penderecki pod palcami chuligana

„Superformuła” jako równanie na wszechświat

Vivaldi, Drezno i Kossenko

asd asd

 

 

Unknown-5

 

 

1.

Płyta Antonio Vivaldi – Per l’Orchestra di Dresda nagrana przez Les Ambassadeurs pod dyrekcją Alexisa Kossenki to pierwsza część projektu prezentującego cykl koncertów powstałych dla Dresden Hofkapelle, orkiestry działającej na dworze elektora saskiego. Komponowali dla nie Heinichen, Pisendel, Vivaldi, Zelenka, Haendel, Quantz,  Bach, Lotti.

 

2.

Skąd wzięły się koncerty Vivaldiego przeznaczone dla drezdeńskich muzyków? Przecież Vivaldi nie był związany z Dreznem. Nawet nigdy w nim nie był. Stosunkowo nowe badania muzykologów dostarczają nam odpowiedzi. Otóż Vivaldi wiele swoich utworów opatrzył dedykacją per l’Orchestra di Dresda i przekazał Johannowi Georgowi Pisendelowi, ważnej postaci na drezdeńskiej scenie muzycznej. Ten przetranskrybował je i dostosował do składu Hofkapelle. Tak powstały koncerty nazwane drezdeńskimi.

3.

Zwraca uwagę rozmach, z jakim zostały zorkiestrowane. Drezdeński zwyczaj, by wzbogacać orkiestrową fakturę, nie wykształcił się bez przyczyny – Hofkapelle uważana jest za najznakomitszą orkiestrę swoich czasów.

Zaczątki jej świetności przypadają na pierwszą dekadę XVIII wieku. Wtedy to Fryderyk August I, elektor saski (od roku 1697 król Polski, August II Mocny) powrócił ze swej podroży do Wersalu. Zauroczony przepychem dworu Króla Słońce, poddał się frankofilli, która w tym czasie rozprzestrzeniła się na całe Niemcy. Postanowił przekształcić  dworską orkiestrę na wzór francuski. Ważnym krokiem, który podjął w celu zrealizowania tego celu, było sprowadzenie do Drezna Jeana-Baptiste’a Volumiera, który wprowadził do Hofkapelle smyczkowanie i dyscyplinę ze szkoły paryskiej. Upodobnił drezdeńską orkiestrę do Les Vingt-Quatre Violons du Roi, orkiestry smyczkowej francuskiego dworu królewskiego, która słynęła na całą Europę ze znakomitego poziomu, ale też z zasad, których musieli przestrzegać jej członkowie. Otóż każdy z kandydatów musiał odznaczać się nienaganną reputacją, a także wyznawać wiarę katolicką.

 

4.

Fryderyk August II, syn Fryderyka I (zarazem elekcyjny następca tronu polskiego, August III Sas), w drugiej dekadzie XVIII wieku zadbał o większe jeszcze wzbogacenie kompetencji Hofkapelle. Po podróży do Italii przekonał swego ojca do powiększenia repertuaru orkiestry o utwory włoskie, jak również o sprowadzenie do Drezna opery. Fascynacja operą trzy dekady później przyczyniła się do rozwoju życia muzycznego w Warszawie. August III Sas wzniosł w Ogrodzie Saskim Operalnię i sprowadził do niej kompozytora Johanna Adolfa Hassego.

 

5.

Najbardziej znaczącym rokiem w tym „złotym wieku” drezdeńskiej orkiestry dworskiej był rok 1719. Wtedy to odbył się ślub Fryderyka Augusta II i Marii Józefy, księżniczki z dynastii Habsburgow, o której rękę dla swego syna starał się August II Mocny, gdy królewicz miał siedem lat. Małżeństwo to okazało się zresztą bardzo udane. Równie wielkim sukcesem okazał się dla historii muzyki ów rok, w którym powstało najwięcej potężnych utworów okolicznościowych. Okazał się on ostatnim rokiem drezdeńskiej opery. Parę miesięcy później zamknięto ją z powodu skandalu. Hofkappele przetrwała jeszcze wiele lat. Dopiero w 1760 roku armia pruska pod dowództwem Fryderyka II von Hohenzollerna, dawniej zapatrzonego w Drezno, zniszczyła miasto, a wraz z nim sztukę.

Historia Hofkapelle mówi dobitnie, że nawet jeśli Sasi nie zapisali się najkrąglejszymi literami w polskiej historii politycznej, to dla kultury – i to nie tylko saskiej – wnieśli bardzo dużo.

 

6.

Les Ambassadeurs podjęli się nie najłatwiejszej misji zrekonstruowania muzyki wykonywanej przez Hofkapelle. Płyta wytworni Alpha prezentuje jedynie część repertuaru, po który sięgnęli: cztery ze wspomnianych koncerow drezdeńskich Vivaldiego. Koncert D-dur RV 562 powstał z myślą o wielkiej uroczystości ku czci świętego Wawrzyńca (S. Lorenzo), która odbywała się w dniach 9 i 10 sierpnia 1716 roku w Wenecji. Wielki skład koncertu obejmował początkowo m. in. podwójne organy, co jest typowe dla stylu weneckiego i możliwe dzięki umieszczeniu w tamtejszych kościołach odpowiednich instrumentów. Na każdą uroczystość zapraszano ktoregoś z najznamienitszych muzyków. Istnieją domysły, że w 1716 roku jako gość honorowy przyjechał do Wenecji Pisendel. 

 

7.

Koncerty F-dur RV 569 i  F-dur 574 rozpoczynają się charakterystycznym wejściem rogów. Pierwsze parę taktów, jak gdyby rozpędzających się, to w rzeczywistości jedynie przygotowanie do właściwego początku koncertu, w którym ustala się charakter utworu. Wreszcie koncert F-dur RV 571, transkrypcja RV 99, w pełni ukazuje, jak bogatym instrumentarium dysponował XVIII-wieczna orkiestra.

 

8.

Wykonanie Les Ambassadeurs pod dyrekcją Alexisa Kossenki, z solistką Zefirą Valovą (skrzypce) ukazało koncerty w pełni ich barokowego splendoru. Może tylko odrobina przesadnej powagi, w wyniku której zabrakło dostatecznej lekkości, sprawiła, że w moim odczuciu nagranie nie jest doskonałe. Również zmiany agogiczne, głównie zwolnienia na przestrzeni paru taktów, wydały mi się nieprzystające do stylu. Jednakże owe – w moim odczuciu – mankamenty były rekompensowane przez mistrzostwo techniczne orkiestry i solistki, jak rownież różnicowanie afektów oraz piękne cieniowanie dynamiczne.

Magdalena Białecka

Antonio Vivaldi, Per l’Orchestra di Dresda, Les Ambassadeurs, Alpha 2013

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.